Armoedebestrijding begint bij luisteren

Hoe maak je financiële zorgen bespreekbaar, nog voor ze uitmonden in schulden? En hoe zet je samenwerking en ervaringskennis in als hefboom voor een armoede-sensitief beleid? In Oost-Vlaanderen bundelen het CAW, de 55 OCMW’s en de verenigingen waar armen het woord nemen de krachten onder de noemer BudgetInZicht (BIZ). Collega Veerle Van Mossevelde licht toe hoe BIZ laagdrempelige methodieken ontwikkelt om mensen sterker te maken in hun financiële zelfredzaamheid.

Waarmee houdt BIZ zich bezig?

“BIZ zet in op preventie van schulden en het ondersteunen van de hulpverleners die aan budget- en schuldhulpverlening doen. Daarnaast hebben we er nu een derde doelstelling bij: netwerken en signaleren. BIZ zet in op allerlei preventieve acties naar doelgroepen als jongeren, OCMW-cliënteel, gedetineerden, intermediairen, brede bevolking, leerkrachten … Om de krachten te bundelen werken wij ook veel samen met de andere BIZ-regio’s in Vlaanderen. Zo zijn we recent nog afgezakt naar Kortrijk voor een gezamenlijk project: financiële toekomst na BUSO. Leerlingen (en ouders) met (het vermoeden van) een beperking hebben heel wat financiële zorgen als ze 18 jaar worden. Dit is een pilootproject waar verschillende actoren bij betrokken zijn zoals Diensten Maatschappelijk Werk, DOP en leerkrachten. Het doel is onder andere om duidelijkheid te scheppen in de wirwar van uitkeringen en financiële steun. We merken dat zo’n samenwerkingen ons veel slagkrachtiger maken. We kregen hiervoor ook extra steun van de Koning Boudewijnstichting. Vele activiteiten zoals een trefdag rond collectieve schuldenregeling, bewindvoering, armoede enzovoort zijn het resultaat van een samenwerking tussen verschillende BIZ-regio’s. Op dit moment loopt er nog een pilootproject rond stress-sensitieve hulpverlening. Langdurige financiële zorgen brengt heel wat – vaak chronische – stress met zich mee. De bedoeling is dat 7 organisaties (5 OCMW’s en 2 CAW’s uit Vlaanderen) stress-sensitief gaan werken in de budget- en schuldhulpverlening. De hulpverleners van de pilootprojecten krijgen hiervoor onder andere een basis- of coachingsopleiding rond stress-sensitieve gespreksvoering.”

Met wie werk je het vaakst samen?

“Vooral met OCMW’s. Zij maken deel uit van ons samenwerkingsverband. Via die weg horen we signalen over bijvoorbeeld wachtlijsten of problemen met de collectieve schuldenregeling of over een toename van het aantal schulddossiers met ernstige verslavingsproblematiek. We proberen deze signalen op te nemen en om te zetten in concrete acties. We nodigen dan bijvoorbeeld een spreker van het VAD (Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs) uit voor een online infomoment. Daarnaast organiseren we ook trefdagen rond het thema collectieve schuldenregeling samen met de Voorzitter van de Arbeidsrechtbank, de verenigingen waar armen het woord nemen, hulpverleners en advocaten-schuldbemiddelaars. We doen hetzelfde rond voorlopige bewindvoering. Dit allemaal met het doel om de afstand tussen de verschillende actoren wat kleiner te maken. Op zo’n studiedag leren mensen van diverse organisaties elkaar kennen, zo krijg je netwerkvorming wat leidt tot een wederzijds begrip, maar evengoed tot nieuwe initiatieven. Daarnaast werken we ook vaak samen met verenigingen waar armen het woord nemen, het onderwijscentrum Gent, SAM (Steunpunt Mens en Samenleving), CEBUD (Expertisecentrum Budget en Financieel Welzijn) …”

Hoe zorg je ervoor dat de cliënten ook een inbreng hebben bij het opmaken van het programma?

“Eigenlijk is dat een tekort. We zetten ons binnen het CAW in voor armoedebestrijding, maar te vaak gebeurt dit nog zonder echte inspraak van de mensen om wie het gaat. We hebben een studiedag georganiseerd ‘Armoede Anders’ en daar zei een spreker: ‘betrek niet alleen de hoog opgeleide medewerker, maar ook de poetsvrouw.’ Onder andere naar aanleiding van dit inzicht hebben we een dossier ingediend bij het Innovatiefonds van het CAW om opgeleide ervaringsdeskundigen van De Link vzw te betrekken bij onze werking. We trekken bijvoorbeeld naar pedagogische studiedagen over armoede op scholen. Daar willen we de theoretische kaders versterken met getuigenissen van opgeleide ervaringsdeskundigen. Laatst gaven we een vorming aan de comitéleden van het OCMW Denderleeuw over de diepte van armoede. We namen onze ervaringsdeskundige Cassy mee. Je kan het zelf nog zo goed uitleggen, wij kunnen nooit overbrengen wat iemand die zelf armoede heeft meegemaakt kan vertellen, zoals Cassy. Interessante en onderbouwde theorieën over armoede omvatten nooit de kern van de diepte van armoede. We mogen niet vergeten dat het effectief bestrijden van armoede begint bij ervaringskennis.

We zetten ons binnen het CAW in voor armoedebestrijding, maar te vaak gebeurt dit nog zonder echte inspraak van de mensen om wie het gaat.

Kan je een voorbeeld geven van een tip van een ervaringsdeskundige?

“Bij de vorming in Denderleeuw zag Cassy dat het referentiekader ontbrak in ons verhaal. Iedereen bekijkt alles vanuit zijn eigen bril. Uiteraard is dit heel erg belangrijk. Dit is een mooi voorbeeld van wat het ‘Link Effect’ is. Het Link Effect staat gelijk aan meer wederzijds begrip, inzicht, kennis, en samenwerking tussen mensen in armoede en de samenleving. Dit bereik je door de inzet van ervaringsdeskundigheid als methodiek in armoedebestrijding.

Ook tijdens onze vormingen leren wij veel bij over de leefwereld van cliënten, vooral wanneer we budgetpraatcafés of budgetgroepen begeleiden. Ik herhaal steeds in de groepen waar ik kom: ik leer van jullie, en jullie leren van mij.”

Hoe komen al die diverse groepen bij jullie terecht?

“Wij hebben geïnvesteerd in een mooie website, waarop je materialen kan bestellen of downloaden, maar ook een aanvraag doen voor bijvoorbeeld een budgetpraatcafé. Vaak komen via dat kanaal de aanvragen binnen, maar ook door te netwerken krijgen we aanvragen voor vormingen en of samenwerking. Vooral budgetpraatcafés worden veel aangevraagd omdat die methodiek zeer laagdrempelig is. In 2024 organiseerden we 88 praatcafés. Het is een zeer laagdrempelige methodiek. De deelnemers kunnen gerust even naar buiten gaan om hun hoofd leeg te maken of een sigaret te roken. Een budgetgroep verloopt meer volgens een vaster stramien: een PowerPoint-presentatie, oefeningen enzovoort. Tijdens een budgetpraatcafé nemen we het taboe weg over financiën: de deelnemers kunnen er rustig over praten, en als er bepaalde vragen komen, gaan we hier dieper op in.

Wij geven ook vormingen aan intermediairs zoals Familiehulp, die op ons een beroep doen om hen tools aan te reiken rond het herkennen van armoede. Evengoed geven we vormingen rond inleiding schulden, het opmaken van een budgetplan en collectieve schuldenregeling aan de nieuwe medewerkers van het CAW. Soms gebeurt het ook dat de privésector bij ons komt aankloppen. In het verleden gaven we een dag vorming aan de medewerkers van de firma Durabrik en nu is er een aanvraag van Ikea om zowel management als de medewerkers vorming te geven rond financiële zorgen en hoe hiermee om te gaan.”

Zijn er plannen voor nieuwe vormingen of suggesties vanuit de doelgroepen?

“Een concreet voorbeeld is de gezinstoolbox rond energie. De bedoeling van deze methodiek is dat ouders via creatieve toepassingen het gesprek aangaan met hun kinderen over energiebesparing in huis. Bekende thema’s zoals het licht uitdoen of niet te lang douchen komen aan bod. Zaken die vaak wél gekend zijn, maar moeilijk in de praktijk worden gebracht.
Een ander nieuw idee is om van het webinar over financiële opvoeding een podcastreeks of een e-learningmodule te maken.

Tenslotte willen we ook de administratieve leidraad die werd ontwikkeld voor hulpverleners die met gedetineerden werken in de kijker stellen. We zijn we nu ook bezig met het opstellen van een brochure gericht op de gedetineerde zelf. De boodschap is altijd en overal dezelfde: ‘Pak je schulden of gelzorgen aan. Hoe sneller je hulp zoekt, hoe vlotter je problemen kan oplossen!’.

Samen blijven we bouwen aan het BIZ-verhaal, vol energie, ideeën en toekomst!”

Dit artikel verscheen ook (in verkorte vorm) in Magis, het magazine van CAW Oost-Vlaanderen (jaargang 12, nr. 3, jul-aug-sep). Blijf op de hoogte: schrijf je in en ontvang Magis in je brievenbus of digitaal.