Elke week 30 meldingen van ouderenmis(be)handeling in Vlaanderen

In Vlaanderen worden wekelijks gemiddeld 30 situaties van ouderenmis(be)handeling gemeld. Dat blijkt uit de nieuwe cijfers van het Vlaams Ondersteuningscentrum Ouderenmis(be)handeling (VLOCO), de 11 CAW’s, hulplijn 1712 en Tele-Onthaal. In 2024 registreerden zij in totaal 1.519 situaties waarbij ouderen slachtoffer werden van mis(be)handeling door mensen uit hun directe omgeving.

Achter deze cijfers schuilt een veel grotere, vaak onzichtbare realiteit: slechts 1 op de 2 ouderen die geweld ervaren, durft er met iemand over te praten. “We spreken over geweld door mensen die ze vertrouwen,” zegt Lily De Clercq van VLOCO. “Voor veel ouderen is het ondenkbaar dat hun kind, partner of hulpverlener hen kwaad zou doen. Ze zijn bang om de relatie te verliezen of om de situatie erger te maken. Dat maakt de drempel naar hulp immens hoog.”

Taboe belemmert ook hulpverleners en omstaanders

Niet alleen slachtoffers, maar ook familieleden, buren en zelfs professionals aarzelen om ouderenmis(be)handeling bespreekbaar te maken. “We horen vaak dat zorgverleners zich zorgen maken, maar niet durven ingrijpen uit angst om het vertrouwen te schaden,” zegt Alain Slock, inhoudelijk directeur van CAW Oost-Vlaanderen. “Toch is tijdig signaleren cruciaal. Want geweld stopt zelden vanzelf.”

De meeste meldingen gaan over psychische mishandeling zoals vernedering, dreigementen of sociale uitsluiting. Maar ook fysiek geweld, financieel misbruik en schending van privacy komen frequent voor. In veel gevallen is er sprake van ontspoorde zorg, waarbij overbelaste mantelzorgers uit onmacht grenzen overschrijden – vaak zonder kwade bedoelingen, maar met schadelijke gevolgen. “De meeste mensen denken bij ouderenmis(be)handeling aan opzettelijk geweld, maar vaak zijn het mensen die zelf ook op hun tandvlees zitten,” licht Alain Slock van CAW Oost-Vlaanderen toe. “Dat maakt de situatie complex, maar ook net zo dringend. Ouderen verdienen bescherming, en overbelaste mantelzorgers verdienen ondersteuning.”

Iedereen kan helpen het taboe te doorbreken

Volgens VLOCO ligt de sleutel in vroegtijdige herkenning én in het durven aangaan van het gesprek. “Gewoon vragen ‘Gaat het wel met jou?’ kan al veel betekenen,” vult Kasia Uzieblo van hulplijn 1712 aan. “Zowel professionals als burgers spelen daarin een rol: buren, familie, vrienden en zorgverleners kunnen allemaal een verschil maken.”
Wie zorgen heeft, kan terecht bij hulplijn 1712. De dienstverlening is gratis, anoniem en beschikbaar voor slachtoffers, omstaanders én plegers. “Ouderenmis(be)handeling is geen privézaak, het is een maatschappelijk probleem. En het begint bij durven praten,” besluit De Clercq.

VLOCO, de CAW en de hulplijn 1712 roepen op tot een brede maatschappelijke bewustwording en benadrukken dat iedereen een verschil kan maken: buren, familieleden, vrienden, zorgverleners en de ouderen zelf. Zowel ouderen als omstaanders kunnen terecht bij hulplijn 1712. Ook voor plegers van geweld is er hulp beschikbaar. De diensten zijn gratis, anoniem en bereikbaar via telefoon, chat of e-mail.

Meer weten?

Ouderenmis(be)handeling: waarover gaat het?

Fysiek geweld (bv. slaan, hardhandige verzorging geven, medicatiemisbruik)
Psychische onderdrukking (vernederen, emotioneel chanteren)
Financieel misbruik (stelen, volmachten misbruiken)
Verwaarlozing (onvoldoende zorg, gebrek aan hygiëne of comfort)
Seksueel misbruik (ongewenst intiem aanraken, dwingen zich uit te kleden)
Schending van rechten (bezoek ontzeggen, brieven ongevraagd openen)

Belangrijke nuance: het geweld is niet altijd slecht bedoeld. De mantelzorger die uit onwetendheid, onkunde of onmacht zijn dementerende partner vastmaakt aan de zetel … Ook dat is ouderenmis(be)handeling. In deze situaties is er van kwaad opzet geen sprake. Het groeit deze mantelzorgers boven het hoofd en de zorg ontspoort. Daarom spreken we in Vlaanderen systematisch van ‘ouderenmis(be)handeling’.