Ook bij ouderen is elke grens die overschreden wordt er één te veel

Je oudere buurvrouw wordt steeds stiller. Je moeder heeft blauwe plekken op vreemde plaatsen. Je vader verliest steeds vaker zijn geduld tegenover zijn dementerende vrouw. Wat doe je dan? Hulplijn 1712 is er voor alle burgers die zich zorgen maken over geweld, ook over ouderenmis(be)handeling. Professionals kunnen terecht bij VLOCO, het Vlaams Ondersteuningscentrum Ouderenmis(be)handeling. Kasia Uzieblo, Vlaams coördinator van hulplijn 1712, en CAW-medewerker en 1712-hulpverlener Margot Vandenbossche vertellen hoe de hulplijn werkt en waarom dat eerste telefoontje zo belangrijk is.

Meer dan een blauwe plek

Ouderenmis(be)handeling speelt zich af binnen een persoonlijke of professionele relatie waarbij sprake is van een al dan niet gedeeltelijke afhankelijkheid. Denk aan mantelzorgsituaties of partnergeweld onder ouderen. Uit de cijfers van 2024 blijkt dat 34% van de hulpvragen rond ouderenmis(be)handeling emotioneel geweld of verwaarlozing betreft. “Dat is breder dan uitschelden alleen,” zegt Margot. “Het gaat ook over controle, mensen klein houden, je overdreven moeien of net helemaal niet beschikbaar zijn.” Fysiek geweld komt op de tweede plaats , economisch geweld op de derde.

Niet iedereen die ouderen kwetst, doet dat met opzet. Een overbelaste mantelzorger die door stress over zijn grenzen gaat, zit in een andere dynamiek dan iemand die bewust schade toebrengt. “Dat onderscheid is belangrijk,” benadrukt Kasia. “De maatschappij wordt grijzer, de druk op mantelzorgers neemt toe, en daarbovenop komen wellicht financiële zorgen.”

Luisteren, niet oordelen

Wie 1712 belt, krijgt geen meldpunt maar een hulplijn. “Wij stappen niet in een combi om ter plaatse te gaan,” verduidelijkt Margot. “We luisteren en bekijken wat die persoon zelf kan doen.” De hulplijn vertrekt altijd vanuit de minst ingrijpende aanpak, zoals zelf het gesprek aangaan met de buur waar je je zorgen over maakt. Pas als dat niet volstaat, wordt er gekeken naar andere diensten.

Aan de lijn zitten een 80-tal professionele hulpverleners verspreid over Vlaanderen. Allemaal medewerkers van het CAW of het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling. “Onze collega’s weten op welke zaken ze moeten doorvragen,” zegt Kasia. “Die persoonlijke relatie die mensen uit de omgeving soms belemmert om moeilijke vragen te stellen, is er bij ons niet.”

Margot ervaart het werk als een voorrecht: “Het is heel bijzonder dat je wordt toegelaten tot iets wat zo kwetsbaar is. Door de anonimiteit krijgen we de kans taboes te doorbreken en zaken te veranderen. Het is fijn om impact te hebben.”

Bellen kan gratis en anoniem. Wie liever chat of mailt, kan dat ook. De regie blijft zoveel mogelijk bij de beller. “We sturen geen politie naar de deur,” benadrukt Margot. “We respecteren het tempo van de mensen.”

Schaamte, loyaliteit en de moed om te bellen

De grootste groep die 1712 contacteert, zijn de omstaanders: buren, familieleden, kennissen, maar ook mensen die zich als mantelzorger zorgen maken over hun eigen gedrag. Vaak bellen ze met de vraag: “Is dit eigenlijk wel geweld?”

Ouderen zelf bellen zelden en dat heeft alles te maken met drempels. Schaamte speelt een grote rol, net als loyaliteit. “Je zit in een afhankelijkheidssituatie,” legt Kasia uit. “Je wilt de persoon die je steun en toeverlaat is niet kwijtraken, ook al kwetst die je.” Sommige ouderen weten dat er van hen gestolen wordt, maar zwijgen uit angst dat het bezoek dan stopt. Bovendien is de oudere generatie opgegroeid met de boodschap: “Problemen los je zelf op.”

De boodschap van 1712 is helder

Aan ouderen: elke grensoverschrijding is er één te veel, en je hebt recht op hulp. Aan mantelzorgers: vraag op tijd ondersteuning, zeker nu financiële druk en langer werken extra stress veroorzaken. Aan professionals: houd je ogen en oren open. Denk niet te snel “Ik zal het wel mis hebben,” maar eerder: “Wat als ik juist ben?” Richt je in dat geval tot VLOCO. Bij twijfel als burger: bel 1712. Samen zijn we complementair, en samen maken we het verschil.

Dit artikel verscheen ook in Magis, het driemaandelijkse infozine van CAW Oost-Vlaanderen. Je vindt het in Magis jaargang 13 nummer 2. Blijf op de hoogte: schrijf je in en ontvang Magis in je brievenbus of digitaal.