Opinie: Zonder mentale rust, geen integratie

Je kan geen huis bouwen op losse grond. Toch verwacht het huidige migratiebeleid dat nieuwkomers zich stevig in onze samenleving verankeren. De federale regering kiest voor strengere regels en procedures. Maar zolang mensen in onzekerheid leven over hun verblijf, hun gezin en hun toekomst, is integratie gedoemd om te mislukken. Wie migratie menswaardig wil aanpakken, moet beginnen waar het écht telt: bij het mentale welzijn van mensen. Dat zeggen Bart Claes en Wouter Torfs van CAW naar aanleiding van Wereldvluchtelingendag.

 CAW is er voor alle mensen in een kwetsbaar moment. Van de 125.000 mensen die vorig jaar een hulpvraag hadden, waren er dat meer dan 12.000 met een vraag die te maken had met hun precair verblijf. Dat is bijna 1 op 10. We bieden dus ook psychosociale hulpverlening aan mensen met vragen over hun verblijfsstatuut en dat van hun gezin. We informeren hen over de voorwaarden en kansen op toekenning van verblijf, helpen bij de communicatie met overheidsinstanties en zijn er bij vragen over omgaan met stress, angst en trauma’s in het kader van hun integratieproces.

Daarnaast bieden we inzicht in het functioneren van onze samenleving, ondersteunen we bij het opbouwen en onderhouden van relaties met hun directe omgeving en begeleiden we hen bij een eventuele duurzame re-integratie naar het land van herkomst. Kortom, we helpen mensen om vanuit soms vastgelopen migratietrajecten binnen het wettelijk kader nieuwe mogelijkheden te ontdekken voor een zinvolle toekomst.

Onzekerheid blokkeert elke stap vooruit

Wie geen zekerheid heeft over verblijfsstatus, gezinshereniging of toegang tot basisrechten, leeft voortdurend in stress. Zonder mentale rust is het bijna onmogelijk om Nederlands te leren, werk te zoeken of sociale contacten op te bouwen. En zonder die stappen, blijft integratie een loos begrip. Dat stellen onze hulpverleners dagelijks vast.

Streng beleid zou het systeem leefbaar houden, klinkt het vaak. Maar dat beleid werkt averechts. Het duwt mensen verder in de marge. Daar groeien geen oplossingen, maar zien we wel problemen: zwartwerk, dakloosheid, een toenemende zorgvraag. De maatschappelijke kostprijs? Veel hoger dan die van een menswaardige aanpak.

Zingeving vraagt om perspectief

Een zinvolle toekomst kan pas ontstaan als mensen durven plannen. Maar het huidige migratiedebat gaat zelden over kansen, en vooral over beperkingen. Door verblijfsprocedures eindeloos te rekken of rechten af te bouwen, ontneem je mensen elk toekomstbeeld. Dat is nefast, niet alleen voor de persoon zelf, maar ook voor de samenleving waarin die zich moet inschakelen. Migratie is geen dreiging, maar een dynamiek die we moeten omkaderen met kansen in plaats van muren.

Structurele oplossingen vergen internationale solidariteit

Een duurzaam migratiebeleid is niet alleen een kwestie van opvang hier, maar ook van investeringen in het land van herkomst. Onderwijs, veiligheid, economie: pas als herkomstlanden sterker worden, wordt vrijwillige terugkeer een haalbare optie. En pas dan wordt migratie iets dat geen slachtoffers meer maakt, maar keuzes toelaat. Europa moet niet alleen beschermen, maar ook verbinden.

Een samenleving die nieuwkomers kansen biedt, wint zelf aan kracht

Ook als samenleving hebben we een keuze. Als we integratie serieus nemen, moeten we eerst de basis leggen: zekerheid, mentale rust, perspectief. Geen mens ontwikkelt zich in een vacuüm. Wie het migratievraagstuk echt wil aanpakken, stopt met regels alleen en begint met mensen. Want pas als we hen weer toekomst laten zien, bouwen we samen aan een samenleving die werkt voor iedereen. Dat is geen naïef idealisme. Het is nuchter langetermijnbeleid.