“Wees mild voor jezelf, en zorg dat je goed ondersteund wordt.”

Een scheiding raakt niet alleen de ouders. Ook kinderen voelen elke spanning en elk conflict. Collega Marijke De Bruyn van CAW Oost-Vlaanderen werkte mee aan een campagne rond dit thema. Ze bouwde een ruime expertise op in begeleiding van gezinnen in complexe scheidingssituaties en weet als geen ander wat er echt toe doet, zoals het belang om het onderscheid te maken tussen je rol als ouder en als ex-partner. En ze heeft ook een boodschap voor de omgeving van het koppel dat gaat scheiden. 

Marijke: Onlangs was ik met de trein onderweg naar een overleg over de scheidingscampagne en sprak ik op het perron met een meisje van 16. Het was pas de tweede schooldag en ze was gestrest: ze moest haar jaar overdoen en zat nu in een nieuwe klas. Als oorzaak van haar minder goede schoolresultaten, verwees ze naar de scheiding van haar ouders. Haar papa was heel verdrietig, hij had niet voor de scheiding gekozen. Haar mama had een nieuwe partner, en dat kon hij moeilijk verwerken. Het meisje moest voortdurend heen en weer tussen twee huizen, en dat zorgde voor aanpassingsproblemen. Op school had ze het aan bijna niemand verteld. Ze wilde wel praten met een psycholoog, maar wist niet waar naartoe. Dat was een moment waarop ik besefte dat er nog een hele weg is af te leggen zodat ouders en professionelen erover waken dat kinderen gezien en ondersteund worden bij een scheiding. 

Waarom vond je het belangrijk om aan deze campagne mee te werken?

Marijke: Scheiding is heel gewoon geworden in onze maatschappij. Bijna iedereen kent wel koppels die uit elkaar gaan. Dat hoeft geen probleem te zijn: het kerngezin bestaat naast eenoudergezinnen en nieuw samengestelde gezinnen, en dat is maar goed ook. Waar we aan voorbijgaan, is de impact op het mentale welzijn van iedereen die betrokken is. Een scheiding raakt een ouder op alle vlakken: financieel, materieel, maar ook wie je bent als persoon. Je bent niet meer de partner van iemand. En je moet een regeling treffen voor je kinderen, ook al koos je er zelf niet voor om hen maar een deel van de tijd bij je te hebben.

Die verlieservaringen kunnen zwaar doorwegen. Gemiddeld doen ouders er 4 jaar over om een nieuw evenwicht te vinden. Met deze campagne willen we vooral meegeven dat rouwen bij een scheiding normaal is. Dat hoeft niet te leiden tot een conflictueuze scheiding, als je je laat omringen door mensen die steunen en een eventueel conflict niet aanwakkeren.

Kinderen kiezen niet voor een scheiding, zij ondergaan ze. Een scheiding hoeft niet traumatisch te zijn. Het is vooral de manier waarop ouders uit elkaar gaan die het verschil maakt. Een conflict dat opduikt, is belangrijk om meteen aan te pakken. Eens het ontaardt, is herstel veel moeilijker.

Welke boodschap willen jullie dan precies meegeven?

Marijke: De campagne wil sensibiliseren en richt zich naar twee groepen. Ten eerste naar ouders en hun omgeving om ook in moeilijke momenten het welzijn van het kind centraal te zetten, en om je op tijd te laten ondersteunen zodat conflicten niet escaleren. Een tweede groep zijn de professionals: we geven tips en tools mee zodat ze beter met scheidende ouders aan de slag kunnen, en op tijd kunnen doorverwijzen. Zo is het belangrijk om nooit de kant van één partij te kiezen, maar meerzijdig partijdig te zijn.

We werkten dit uit in 4 boodschappen: rouw en verlies, je rol als ex-partner versus je rol als ouder; want je blijft samen ouder. Kiezen voor het kind, dat aandacht, rust, veiligheid en een stem nodig heeft, en het netwerk in kaart brengen dat ouders en kinderen op een positieve manier steunt.

Door de nodige kennis en tools te geven over de impact van een scheiding, zorg je ervoor dat ouders, omgeving en professionals,  de nodige inzichten en vaardigheden krijgen om om te gaan met de spanningen die een scheiding kan veroorzaken.

Helpt het netwerk rond een gezin altijd, of kan het ook averechts werken?

Marijke: Familie of vrienden zijn ook geraakt door de scheiding. Ze steunen het best als ze de ouder zelf steunen, niet als ze het conflict aanwakkeren. Ze doen dat meestal met de beste bedoelingen, vanuit emotie. Aan de omgeving geven we mee: wees mild voor de ouder, steun de ouder, maar houd het ouderschap buiten het conflict.

Wat wordt het vaakst over het hoofd gezien bij een scheiding als het gaat over kinderen?

Marijke: Ouders beroepen zich vaak op ‘het belang van het kind’, maar zeggen daarbij iets helemaal anders dan hun ex-partner. Ze vergeten dan de echte stem van hun kind. Een kind past zich aan en wordt een soort kameleon. De kunst is om het tijd en ruimte te geven, zodat het weer zichzelf kan zijn en voelt wat het echt denkt. Ouders doen dit niet met opzet. Ze zitten zelf middenin een emotionele rollercoaster, met zoveel te regelen. Toch blijft het belangrijk om te investeren in de band met je kind: praat over de gevolgen van de scheiding, maar doe ook gewoon leuke dingen samen.

Hoe herken je als hulpverlener dat een kind gekneld zit tussen zijn ouders?

Marijke: Let op als ouders in de ‘oranje of rode zone’ zitten, bijvoorbeeld als ze de andere ouder beginnen zwartmaken. Vraag je af hoe ze over elkaar praten waar hun kind bij is. Een kind is van nature loyaal, en voelt zich gekwetst bij negatieve opmerkingen over de andere ouder. Kinderen tonen dat niet altijd. Vaak passen ze zich aan en worden ze ‘ideale’ kinderen, kameleons in een loyaliteitsconflict. Dat zie je vooral bij oudere kinderen. Bij jongere kinderen zie je eerder terugval: opnieuw bedplassen, angstig worden bij het slapengaan.

Een scheiding heeft impact op vele vlakken. Daarom dat er zoveel partners meewerken aan deze campagne?

Marijke: Het Agentschap Opgroeien kreeg in 2024 de opdracht van de overheid om een zorgpad uit te werken voor ouders en kinderen in een scheidingscontext. Dat zorgpad moest intersectoraal tot stand komen, met partners zoals justitie, Kind en Gezin, de jeugdhulp, bemiddelaars, CLB en onderwijs. Al deze partners komen in aanraking met ouders in een (conflictueuze) scheiding, en een gecoördineerde aanpak is daarbij nodig.

Al snel bleek dat het zorgpad niet alleen over de coördinatie van hulpverlening mocht gaan. Ook preventie is belangrijk: burgers vroeg laten weten dat een scheiding veel levensdomeinen raakt, en dat je je daarom tijdig kan laten bijstaan door professionals en door je eigen omgeving. Zo escaleren conflicten minder snel.

Uit het laatste scheidingsonderzoek van professor Mortelmans (2026) blijkt dat 1 op 5 scheidingen conflictueus verloopt. Dat veroorzaakt chronische stress bij ouders en kinderen. Kinderen verdienen een veilige, rustige omgeving om in op te groeien, daar mogen we als maatschappij niet blind voor zijn. Ook het Kinderrechtencommissariaat trok eerder al aan de alarmbel: veel kinderen lijden onder langdurige scheidingsconflicten en pleit daarom voor meer rechten voor kinderen in zo’n context.

Wat hoop je dat mensen onthouden of doen door deze campagne?

Marijke: Ik hoop dat ouders en professionals meer beseffen wat de impact van een scheiding is. Vooral dat ouders zich herkennen in het verhaal dat we vertellen. Dat gescheiden ouders inzien dat ze allebei belangrijk blijven voor hun kinderen, en dat ze elkaar de ruimte geven om ouder te zijn, ook bij verschillende opvoedingsvisies. Dat hoeft geen strijd te zijn, het kan voor kinderen zelfs een verrijking zijn.

Dat ouders hun energie steken in de band met hun kind, los van elkaar, zodat het kind zich gezien en geliefd voelt door beide ouders. En dat ouders op tijd de weg vinden naar professionals, in plaats van een strijd te voeren waarin niemand wint en het kind de dupe is.

Aan professionals geef ik mee: ga niet mee in de strijd, maar kies de kant van het welzijn van het kind. Bekijk samen met de ouders welke hulp er is om het conflict te doen bedaren.

Als je één ding mag meegeven aan ouders tijdens een scheiding, wat zou dat zijn?

Marijke: Wees mild voor jezelf, en zorg dat je goed ondersteund wordt. Wie goed voor zichzelf zorgt, heeft ook de mentale ruimte om de noden van de kinderen te zien.